Hugo Kołłątaj

Drukuj
Kategoria: Biografie

hugokollatamjPolacy! Ośmielcie się, aby raz być narodem prawdziwie wolnym - pisał Hugo Kołłątaj w Odezwie do Deputacji Konstytucyjnej. Słowa te znakomicie ujmują ducha czasów i dzieło współtwórcy Konstytucji 3 Maja.

Urodził się 1 kwietnia 1750 roku w Dederkałach Wielkich na Wołyniu. Młodość spędził prawdopodobnie w pobliskich Nieciesławicach. Wiadomo też, że pobierał nauki w Pińczowie, a następnie kształcił się na Akademii Krakowskiej, gdzie w 1768 roku uzyskał stopień doktora. W latach 1770 – 74 studiował w Wiedniu, a później w Rzymie, gdzie otrzymał doktorat z prawa i teologii oraz przyjął święcenia kapłańskie. Po powrocie do Polski został kanonikiem krakowskim. Był także kapłanem w Pińczowie i Krzyżanowicach Dolnych, działaczem Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych i Komisji Edukacji Narodowej oraz twórcą planu rozbudowy szkół w całym kraju. 

Hugo Kołłątaj był inicjatorem i głównym architektem utworzenia Komisji Edukacji Narodowej, pierwszego w dziejach ministerstwa edukacji narodowej. Zasłużył się także w reformie Akademii Krakowskiej, w której wprowadził między innymi wykłady z nauk przyrodniczych i literatury polskiej, a także umożliwił dostęp do nauki studentom pochodzącym z mieszczaństwa. W latach 1782 – 86 pełnił funkcję jej rektora.

Wokół osoby Kołłątaja zgromadziła się grupa intelektualistów zwana Kuźnicą Kołłątajowską. Z tego środowiska zaczęły wypływać postulaty zmian w strukturze politycznej i społecznej Polski. Hugo Kołłątaj, wraz ze Stanisławem Małachowskim i Ignacym Potockim, znalazł się w ścisłej grupie osób konsultujących spisany przez Aleksandra Linowskiego projekt króla Stanisława Augusta zatytułowany „Reforma konstytucji". Wynikiem prac był zredagowany przez Kołłątaja projekt „Prawa konstytucyjne", opatrzony datą 25 marca 1791 roku. Tekst ten był bardzo zbliżony do ostatecznej redakcji Konstytucji 3 Maja. Hugo Kołłątaj kontynuował prace będąc ostatecznym redaktorem pierwszej polskiej, a drugiej na świecie ustawy zasadniczej.

Hugon Kołłątaj uczestniczył w insurekcji kościuszkowskiej. 6 grudnia 1794 roku został aresztowany przez Austriaków w Radymnie, a następnie osadzony w areszcie w Przemyślu. Później przebywał w więzieniu ołomunieckim. W latach 1807–08 podejrzany przez Rosjan o kontakty z Napoleonem został wywieziony i przetrzymywany w Moskwie.

Ostatnie lata życia przebywał w Księstwie Warszawskim. Zmarł w samotności, po długiej i ciężkiej chorobie. Został pochowany na warszawskich Powązkach. Urnę z jego sercem złożono w kościele w Wiśniowej.

 

Autor: Ireneusz Kapusta (z albumu Wiśniowa Wies z sercem")


Serwis prowadzony jest przez Urząd Miasta i Gminy w Staszowie, Biuro Promocji
ul. Opatowska 31, 28-200 Staszów, tel. 15 864 83 88, e-mail: promocja@staszow.pl.